Kunnen kippen in het donker zien? Hoe goed?

Het gezichtsvermogen is het meest ontwikkelde zintuig bij kippen,
zoals ook het geval is bij veel vogels. Met de ogen aan weerszijden van
de kop heeft de kip een overwegend monoculair gezichtsvermogen, met
uitzondering van een klein gebied vóór de snavel, dat binoculair is en
waarmee zij reliëf en afstand met grote precisie kan waarnemen.

Maar ondanks alles is het gezichtsvermogen van kippen niet perfect:
ze zien bijzonder slecht in het donker! Laten we eens
kijken naar de redenen voor dit slechte nachtzicht en enkele andere
interessante feiten over het gezichtsvermogen van kippen.

Waarom zien kippen
slecht in het donker?

Het netvlies van gewervelde dieren, zoals vogels en zoogdieren, bevat
fotoreceptorcellen die kegeltjes en staafjes worden genoemd: deze zijn
verantwoordelijk voor respectievelijk het dag- en het nachtzicht. De
staafjes zijn dus nodig voor het nachtzicht en detecteren geen kleuren.
De kegeltjes daarentegen maken het mogelijk kleuren te onderscheiden en
details van voorwerpen waar te nemen.

Kegeltjes maken 5% uit van alle fotoreceptoren bij mensen en slechts
3% bij muizen, maar bij vogelsoorten, zoals kippen, zijn er meer
kegeltjes dan staafjes. Dit verklaart waarom kippen niet goed in het
donker kunnen zien: ze hebben niet genoeg staafjes.

Wetenschappers geloven dat een voorouder van zoogdieren een
geavanceerd visueel systeem had ontwikkeld, maar dat dit vermogen
verloren is gegaan tijdens een deel van de evolutie van zoogdieren,
mogelijk tijdens een periode waarin zoogdieren voornamelijk nachtdieren
waren. Zij geloven dat het nachtelijke gedrag de evoluerende behoefte
aan betere kleurwaarneming en gezichtsscherpte heeft onderdrukt, wat
uiteindelijk heeft geleid tot het verlies van kegeltjes.

Maar in het geval van vogels, zoals kippen, is hun zicht anders
geëvolueerd.

Kippen hebben inderdaad nooit een nachtelijke voorouder gehad, omdat
zij na de tijd van de dinosauriërs zijn geëvolueerd. Ze gingen
rechtstreeks van dinosauriërs naar kippen en hadden nooit een goed
nachtzicht nodig om aan roofdieren te ontsnappen.

Kortom, onze nachtelijke voorouders hebben vooral de gevoeligheid van
de staafjes benut ten nadele van het kleurenzicht. De evolutie van de
kuikens heeft het omgekeerde gedaan.

Hebben alle vogels een
slecht nachtzicht?

De meeste vogels hebben een slecht nachtzicht, behalve uilen,
nachtzwaluwen en houtsnippen, en ook sommige haviken en andere
roofvogels. Bovendien hebben de meeste zoogdieren die gevaarlijk zijn
voor kippen, een goed of zelfs uitstekend nachtzicht. Kippen zijn dus
sterk in het nadeel als de zon ondergaat, en daarom is het belangrijk
dat u uw kippen ‘s nachts niet vrij laat rondlopen in uw achtertuin!

Kunnen kippen in kleur zien?

De kip heeft vier soorten kegeltjes in het netvlies van het oog, in
plaats van drie bij de mens. Daarom wordt gezegd dat de kip
tetrachromatisch is, terwijl de mens trichromatisch is. Maar het
betekent vooral dat kippen kleuren anders zien.

Kippen hebben dus, net als mensen, in hun ogen de drie soorten
kegeltjes die nodig zijn om kleuren te vormen: rood, geel en blauw. Dit
zijn de drie primaire kleuren: je krijgt alle kleuren die je je kunt
voorstellen door ze te mengen.

Maar kippen hebben ook kegeltjes die gevoelig zijn voor ultraviolet
licht. Het licht dat het netvlies van de kippen bereikt, gaat dus ook
door gekleurde microdruppeltjes olie. Deze verhogen het aantal kleuren
dat de kippen kunnen onderscheiden door als filter te fungeren voor de
overeenkomstige kleuren.

Zo kan een hen aan de hand van UV-zicht zien welke van haar kuikens
het gezondst zijn: groeiende veren weerkaatsen UV beter, zodat zij weet
welke kuikens het vitaalst zijn en deze dus met voorrang zal
verzorgen.

Hoe
is het zicht van kippen te vergelijken met dat van mensen?

De netvliezen van kippen en mensen zijn beide rijk aan kegeltjes,
waaruit het belang van kleurenvisie bij beide soorten blijkt. Maar bij
kippen uit zich dit in een verhouding van drie kegeltjes op twee
staafjes, terwijl het menselijk netvlies een verhouding van één kegeltje
op 20 staafjes vertoont, hetgeen de reden is waarom wij ‘s nachts beter
zien dan kippen.

Bovendien worden de ogen van de kip beschermd door twee horizontale
oogleden, net als die van de mens. Ze hebben echter een dun en bijna
doorzichtig derde ooglid, het nictiterende membraan genoemd. Dit schuift
heen en weer, beschermt het oog en verdeelt de traanafscheidingen.

Leuk weetje: Als je ooit kippen hebt zien lopen, heb
je waarschijnlijk gemerkt dat hun gang een beetje eigenaardig is, en dat
hun kop in een slingerbeweging ronddraait. In feite moet de kip, om goed
te kunnen zien, zijn kop zo lang mogelijk gefixeerd houden als hij
beweegt: de kop blijft gefixeerd terwijl het lichaam voorwaarts beweegt,
dan werpt hij zich naar voren terwijl het lichaam niet beweegt, dan
blijft hij gefixeerd terwijl het lichaam naar voren beweegt, enzovoort.
Dit wordt de optokinetische reflex genoemd: de onbeweeglijkheid van de
blik compenseert de wazigheid die met beweging gepaard gaat.

Tenslotte beschikt het kuiken over zeer gevoelige, diep in de
hersenen gelegen fotoreceptoren die voortdurend de duur van de
fotoperiode analyseren en een essentiële rol spelen bij het op gang
brengen van fysiologische cycli, zoals het leggen, het vervellen en het
broeden.

Laatste gedachten

Kippen zien kleuren beter dan wij, maar ze zijn niet verwend met hun
nachtzicht. Door hun evolutie in de tijd van de dinosauriërs hoefden ze
nooit goed in het donker te zien, waardoor ze een gemakkelijke prooi
werden voor hun nachtelijke roofdieren. Daarom hebben ze hun menselijke
verzorgers nodig om hen in het donker te beschermen!

: Anton_dios,